Wil je als bestuurder weten wat ‘goed bestuur’ inhoudt?

Hoe kan je je organisatie verbeteren op vlak van bestuur en leiding? Zoek je handvaten om 'goed bestuur' te implementeren?

In 2012 formuleert het Bilsen Fonds Cultuurmanagement, via de governance-werkgroep, antwoorden op deze vragen d.m.v. de Leidraad ‘Goed bestuur voor cultuur. Corporate governance in de cultuursector.

Daar wordt volgende definitie van ‘goed bestuur’ gehanteerd:  

“Het bestuur van culturele organisaties stelt de uitvoering van de missie op lange termijn voorop door het bepalen van de strategie. Het bestuur vrijwaart hierbij de (artistieke) missie, de ethiek en de financiële gezondheid van de organisatie. In dit proces van cultural governance houdt het bestuur rekening met alle stakeholders (intern en extern) van de organisatie.”  

De leidraad bestaat uit  vijf basisprincipes, waaronder  25 aanbevelingen terug te vinden zijn. Aan de hand van deze principes en aanbevelingen kan jouw organisatie nagaan wat ze goed doet en waar er verbetering mogelijk is.

Sindsdien heeft men niet stil gezeten en is er een tweede leidraad uitgewerkt.

Bestuurscode Cultuur

Op 26 juni 2020 heeft hetzelfde fonds in samenwerking met Cultuurloket en deBuren een up-to-date versie gepresenteerd aan de Vlaamse Overheid. Deze nieuwe versie heeft de titel ‘Bestuurscode Cultuur’ gekregen. 

Op basis van acht principes zijn er een 45-tal aanbevelingen opgesteld. De code wil vooral een hefboom zijn voor discussie en reflectie. Het is een handleiding voor de organisatie (en zeker de bestuurders) wanneer er vragen zijn over ‘goed bestuur’.  

Hieronder overlopen we de twee tools van 'goed bestuur'.

Leidraad Cultural Governance 2012 

De vijf principes van de Leidraad zijn in 2012 opgesteld en maken gebruik van de termen zoals beschreven in de oude VZW-wetgeving. Waar mogelijk hebben we de termen geduid in de huidige wettelijke terminologie. Het gaat om de volgende vijf principes: 

  1. De rol en bevoegdheden van de bestuursorganen (Algemene Vergadering, Bestuursorgaan en Dagelijks Bestuur) staan ten dienste van de doelstellingen en de missie (het belangeloos doel) van de organisatie; 
  2. De bestuursorganen (Algemene Vergadering, Bestuursorgaan en Dagelijks Bestuur) leggen verantwoording af aan elkaar: het principe van checks and balances staat hierbij centraal; 
  3. De bestuursorganen (Algemene Vergadering, Bestuursorgaan en Dagelijks Bestuur) werken transparant en houden elkaar in voldoende mate op de hoogte van hun werking en beslissingen; 
  4. De samenstelling van de bestuursorganen (Algemene Vergadering, Bestuursorgaan en Dagelijks Bestuur) gebeurt zorgvuldig in functie van de doelen en de missie van de organisatie en van de rol die de bestuursorganen binnen de organisatie vervullen; 
  5. De bestuursorganen (Algemene Vergadering, Bestuursorgaan en Dagelijks Bestuur) erkennen het belang van de interne en externe stakeholders. Bij de strategische beslissingen houden de bestuursorganen rekening met deze stakeholders. 

Bestuurscode 2020 

De nieuwe code bestaat uit acht principes: 

  1. De organisatie expliciteert haar missie om culturele waarde te creëren, over te dragen en/of te bewaren;  
  2. De organisatie past de principes van de Bestuurscode Cultuur toe, proportioneel aan haar omvang en maturiteit, en licht periodiek toe hoe zij dat heeft gedaan, pas toe én leg uit. De organisatie volgt de aanbevelingen op maar kan er gemotiveerd van afwijken, pas toe of leg uit; 
  3. Bestuur en directie handelen integer en in het belang van de organisatie;  
  4. Bestuur en directie zijn zich bewust van hun eigen rol en de onderlinge verdeling van taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden en handelen ernaar;  
  5. Het bestuur voert zijn controlerende, adviserende, strategische en werkgeversrol op een professionele, constructief-kritische en onafhankelijke wijze uit en waarborgt de inhoudelijke en/of artistieke integriteit;  
  6. Het bestuur wordt evenwichtig samengesteld op een wijze die deskundigheid en diversiteit waarborgt en een betrokkenheid bij de organisatie veronderstelt;  
  7. De directie is verantwoordelijk en bevoegd voor de algemene en dagelijkse leiding, het functioneren en de resultaten van de organisatie;  
  8. Het bestuur en de directie gaan zorgvuldig, ethisch en verantwoord om met de mensen en de middelen van de organisatie.  

 De makers van de Bestuurscode cultuur hebben voorzien dat je de principes als volgt kan bundelen:  

  • Principe 1 en 2: Het zijn principes van algemene aard. De missie en het pas toe en/of leg uit principes binnen de organisatie worden aangekaart. 
  • Principe 3 en 4: Deze principes gaan over de afspraken tussen de verschillende organen (Bestuursorgaan en Directie) van de organisatie.  
  • Principes 5 en 6: De principes overloopt de verantwoordelijkheden die bij de bestuurders liggen. 
  • Principes 7: Het principe bespreekt de Directie en haar bevoegdheden. 
  • Principe 8: Het principe behandelt het ethisch en verantwoord handelen van de bestuurders en Directie. 

Goed Bestuur in de verschillende sectoren

Overzicht van de verwijzingen naar 'Goed Bestuur' in de verschillende wetgevende teksten van de sectoren:

Laatst gewijzigd: 26/11/2020 - 13:44

Cultureel Erfgoed

Goed bestuur

Wetgeving

Laatst gewijzigd: 26/11/2020 - 13:57

Kunstendecreet

Goed bestuur

Wetgeving

Instrumenten

Intern reglement 

Overzicht van mandaten en profielen voor het Bestuursorgaan 

Toolbox Fonds Cultuurmanagement 

Ledenregister

Model verslagen voor de AV 

Model verslagen voor het Bestuursorgaan 

Laatst gewijzigd: 03/07/2020 - 13:28

Model ledenregister

Organisatievormen

Voorbeelddocumenten

Laatst gewijzigd: 03/07/2020 - 13:29

Voorbeeld verslag AV

Organisatievormen

Voorbeelddocumenten

Laatst gewijzigd: 03/07/2020 - 13:28

Voorbeeld verslag bestuursorgaan

Organisatievormen

Voorbeelddocumenten

Interessante websites en lectuur

Gratis zelfevaluatie-instrument van de Koning Boudewijnstichting, VERSO en UNIPSO

Het onderzoek ‘goed bestuur’

Delphine Hesters’s blog n.a.v. een aantal praktijkvoorbeelden in de kunstensector

Annick Schramme (red.), Goed  bestuur voor cultuur, Lannoo, Tielt, 2012

Jan Ceuleurs, Tine Debaillie en Lieve Luyten (red.) Procura vzw, Leiden of lijden, tien facetten van goed bestuur in organisaties met een maatschappelijke doelstelling, Garant, Antwerpen-Apeldoorn