Je bent een in België gevestigde cultuurwerker die in het buitenland aan de slag en je vraagt je af onder weke sociale zekerheid je valt? Of je komt in België werken en je vraagt je af waar je precies je sociale zekerheid moet betalen. In dit deel gaan we in werken in een ander lidstaat van de EER+ Zwitserland.  

We gaan ervan uit dat je in België woont en werkt. Je wordt tijdelijk naar een ander land in de EER+Zwitserland uitgezonden, de vraag rijst: waar betaal je jouw sociale bijdrage? En welke rechten bouw je op? Of je wordt door een buitenlands gezelschap aangeworven en je vraagt jezelf af: waar betaal ik de sociale bijdragen?   

In principe ben je onderworpen aan de socialezekerheidswetgeving van één lidstaat, en is het lidstaat waar je je beroepsactiviteiten ontplooit als enige bevoegd. Simpel gezegd: Je betaalt sociale bijdragen in het land waar je werkt en dat land is bevoegd inzake sociale zekerheid.  

Pas op, want er bestaan namelijk 2 uitzonderingen op deze basisregel!   

  1. Situatie: Detachering 

  1. Situatie: Gelijktijdige tewerkstelling 

  1. Overzicht verschillende vormen van tewerkstelling 

Situatie 1: Detachering

Voorwaarden werknemer

Als werknemer word je door jouw Belgische werkgever vanuit België tijdelijk uitgezonden om te gaan werken als werknemer in een ander land in de EER+Zwitserland. In dit geval blijft de Belgische socialezekerheidswetgeving (het land waar je gewoonlijk werkt en sociaal verzekerd bent) van toepassing.   

Deze mogelijkheid is enkel voorzien wanneer je voldoet aan de volgende voorwaarden:  

  • Voorafgaande de periode van detachering was je minstens 30 dagen onderworpen aan het Belgisch socialezekerheidsstelsel (het uizendland)
  • Je wordt voor maximum 2 jaar uitgezonden
  • Je blijft onder het gezag werken van de detacherende Belgische werknemer

Je werkgever vraagt aan de Belgische sociale zekerheidsdienst een E101/A1 formulier aan. Het document bevestigt dat je wordt gedetacheerd en dus onderworpen blijft aan de socialezekerheidswetgeving van België.  

Voorbeelden 

  • Een Belgische technicus in dienst bij een Belgisch theatergezelschap gaat mee op tournee. Zijn Belgische werkgever zal voor de technicus een E101/A1 aanvragen. Op zijn loon worden Belgische sociale bijdragen ingehouden.  
  • Een Belgische muzikant werkt met korte arbeidsovereenkomsten in België via een Belgisch SBK (Sociaal Bureau voor Kunstenaars). Hij heeft een optreden in Duitsland. Zijn SBK zal een E101/A1 aanvragen.  Op zijn loon worden Belgische sociale bijdragen ingehouden.  

Voorwaarden zelfstandige

  • Je moet als zelfstandige verzekerd zijn in België (de uitzendstaat); 
  • Je moet als zelfstandige tijdens de detachering gelijkaardige activiteiten uitoefenen; 
  • Je kan jezelf detacheren voor een periode van maximum 2 jaar. 

 

Hoe vraag je je A1 formulier aan? 

Een A1 is een formulier uitgereikt door de sociale zekerheidsinstelling dat bewijst welke wetgeving van toepassing is op de werknemer. In België wordt het detacheringsformulier elektronisch aangevrgaagd via de GOTOT applicatie.  

! A1 is verplicht en heeft een bijzondere bewijskracht (cf. sociale inspectie). 

Situatie 2: Gelijktijdige tewerkstelling

Het gaat om de situatie wanneer je tegelijkertijd in meer dan één lidstaat als werknemer (en eventueel als zelfstandige) werkt.  

Bijvoorbeeld: je bent lichttechnicus en werkt voor verschillende theatergezelschappen in zowel België, Spanje en Duitsland.  

Het is niet altijd even duidelijk of er sprake is van ‘tegelijk werken’ in het geval van een cultuurwerker. Werk je in de loop van het jaar geregeld in verschillende lidstaten? Dan kan je ervan uitgaan dat je wordt beschouwd als een werknemer die tegelijkertijd in twee of meer lidstaten werkt.  

Voor werknemers gaat het om iemand die: 

  • Een werkzaamheid in een andere lidstaat voortzet, gelijktijdig een andere afzonderlijke werkzaamheid uitoefent op het grondgebied van één of meer andere lidstaten (ongeacht de duur of aard van het werk), of 
  • Permanent in twee of meer lidstaten elkaar afwisselende werkzaamheden uitoefent, met uitzondering van marginale werkzaamheden.

Voor zelfstandige gaat het om iemand die:

gelijktijdig of afwisselend op het grondgebied van twee of meer lidstaten een of meer afzonderlijke werkzaamheden anders dan in loondienst uitoefent(ongeacht de duur of aard van het werk). 

 

Samengevat: 

Stap 1. De basisregel blijft bestaan; slechts één land is bevoegd.  

Stap 2. Om na te gaan welke land bevoegd is, moet men eerst nagaan over welk type werk het gaat. Er wordt een onderscheid gemaakt tussen in loondienst (lees: werknemer), andere dan in loondienst (lees: zelfstandige) of gemengde activiteiten (zelfstandige en werknemer). 

 

Loondienst

Voor een werknemer gaat men na of hij/zij al dan niet een substantieel deel in zijn/haar woonstaat werkt. 

Indien de cultuurwerker een substantieel deel in zijn/haar woonstaat werkt. 

Wanneer een werknemer gelijktijdig in verschillende lidstaten werkt, zal men nagaan of de werknemer een substantieel deel van zijn arbeid in zijn of haar woonstaat verricht. Substantieel houdt in dat de persoon meer dan 25 % van zijn/haar arbeidstijd, vergoeding of omzet in zijn/haar woonstaat verdient/verkrijgt.  

Indien dit in België is, dan zal de persoon sociale bijdragen in België verschuldigd moeten zijn (ook op het loon vanuit het buitenland!) 

Voorbeeld: een Belgische acteur woont in België en werkt op regelmatige basis voor een Belgisch theatergezelschap in België (50 %), Frankrijk (25 %) en Nederland (25 %).  Op zijn loon (ook zijn loon in Frankrijk en Nederland) zijn Belgische sociale bijdragen verschuldigd.  

Indien er geen substantieel deel van de arbeid in de woonstaat verricht wordt, moet je nagaan in welke situatie je kan bevinden en welke sociale zekerheid van toepassing is.  We bekijken de volgende situaties: 

  • Als er voor diverse werkgevers met zetels in dezelfde lidstaat wordt gewerkt, dan blijft men onderworpen aan de socialezekerheidswetgeving van het land waar je werkt.   

Voorbeeld: een Belgische muzikant woont in België en werkt voor verschillende werkgevers in Duitsland. Op zijn Duits en Belgisch loon zijn Duitse sociale bijdragen verschuldigd.  

  • Als er voor twee of meerdere werkgevers wordt gewerkt die in verschillende lidstaten zijn gevestigd, waarvan één de woonstaat is, dan is de wetgeving van de andere lidstaat van toepassing.   

Voorbeeld: Een DJ is vast verbonden aan een Italiaans dansgezelschap. Hij treedt uitsluitend op tijdens de voorstellingen in Italië. Hij werkt in België elke zaterdag in een café. Als hij in elk van deze landen werknemer zou zijn en hij in België woont, is hij enkel onderworpen aan de Italiaanse sociale wetgeving omdat zijn niet-woonstaat werkgever in Italië gelegen is.   

  • Als je voor twee of meer werkgevers werkt waarvan er ten minste twee gevestigd zijn in verschillende lidstaten, andere dan je woonland, dan is de wetgeving van je woonland van toepassing.   

Let op! Als het niet gaat om gelijktijdig werken, maar om een detachering is die regeling niet van toepassing. Als je in je normale werkland werkt als werknemer en tijdelijk in het buitenland werkt als gedetacheerde werknemer en dus een E 101/A1 hebt (geval van detachering), zal je in het land van waaruit je gedetacheerd wordt sociale bijdragen als werknemer betalen (zie arrest Banks: H.v.J. 30 maart 2000, Banks, nr. C-178/97, Jur. H.v.J. 2000, I, 2005).  

Zelfstandige

Er zijn twee situaties voorzien: 

  1. Indien de  zelfstandige gelijktijdig in verschillende lidstaten werkt, zal men nagaan of de zelfstandige een substantieel deel van zijn opdrachten in zijn of haar woonstaat verricht. Substantieel houdt in dat de persoon meer dan 25 % van zijn/haar arbeidstijd, vergoeding of omzet in zijn/haar woonstaat verdient/verkrijgt.  
  2. Indien er in de woonstaat geen substantieel deel van de werkzaamheden wordt verricht, dan zal de staat waar het centrum van belangen bevindt bevoegd zijn inzake de sociale zekerheid.

Gemengde activiteit (zelfstandige en werknemer)

Men werkt als cultuurwerker zowel als werknemer als zelfstandige. In dit geval zal de staat waar men werkzaamheden in loondienst uitoefent bevoegd zijn inzake sociale zekerheid. 

Tot slot, wanneer je wordt geconfronteerd met onduidelijke situaties dan kan je altijd de sociale zekerheidsinstellingen van de betrokken lidstaten vragen om een afwijkend akkoord te sluiten. Je krijgt dan een E101/A1 van de sociale zekerheidsinstelling van het land waaraan je bent onderworpen (artikel 16, lid 1 Verordening 883/2004). 

Overzicht van de verschillende vormen van grensoverschrijdende tewerkstelling kan je hier terugvinden

 

Impact werken in het buitenland op sociale bescherming

Wanneer je sociale bijdragen in een ander land betaalt, werk je mee aan de opbouw van je sociale bescherming. De in een ander land opgebouwde rechten blijven gelden en kunnen ingesteld worden in je woonstaat.  

Voor meer informatie over die toepasbaarheid in België bezoek de volgende pagina van de RVA

Tools: 

Tools om na te gaan welke lidstaat bevoegd is voor je sociale zekerheid, zie link (https://europa.eu/youreurope/citizens/work/unemployment-and-benefits/country-coverage/index_nl.htm ) 

Problemen of vragen ivm sociale zekerheid? Klik op de volgende link (https://ec.europa.eu/solvit/index_nl.htm)  

Bronnen: Johan Put, Vanessa Verdeyen, Yves Stevens, e.a., Praktijkboek Sociale Zekerheid 2021, de sociale zekerheid uitgelegd van A tot Z., Wolters Kluwer, 2021