Samenwerken met een galerie of deelnemen aan een tentoonstelling is geen sinecure. Iedereen gebruikt verschillende termen, afspraken zijn soms niet helder of plannen worden zomaar gewijzigd. Om een beter inzicht te krijgen bespreken we de belangrijkste elementen.  

Want een tentoonstelling is een smeltkroes waarbij verschillende elementen en partijen samenkomen. Samenwerken met een galerie betekent vaak verkopen via de galerij en het betalen van een commissie.

We bekijken wie de verschillende partijen zijn, waar ze rekening mee moeten houden en welke afspraken tussen hen moeten worden gemaakt. Omwille van de complexiteit van tentoonstellingen raden we aan om de gemaakte afspraken op papier te zetten.  

Partijen

Over wie hebben we het precies wanneer we spreken over de kunstenaar, de handelaars, galerijen of curatoren? Om een tentoonstelling op poten te stellen, spelen vaak verschillende actoren mee in het verhaal. Hieronder bespreken we wat de verschillende actoren precies doen en vanuit welk statuut ze werken:  

(scheppend/beeldend) Kunstenaar 

We vertrekken vanuit een persoon, die al dan niet in opdracht, kunst wenst te tentoonstellen en mogelijks te verkopen.  

Kunstenaars, net zoals andere beroepscategorieën, zijn btw-plichtig van zodra zij met hun artistieke uitdrukking (het maken van een werk) een economische activiteit vertonen en er een vergoeding voor vragen. Het is belangrijk dat deze artistieke uitdrukking op regelmatige basis gebeurt en de kunstenaar werkt als zelfstandige (zij het in hoofd of bijberoep).  Dus ook kunstenaars die met tussenpozen hun kunstwerken verkopen kunnen zelfstandige zijn.   

Meer informatie over btw kan je hier terugvinden.

Over het algemeen kan er gesteld worden dat de verkoop van kunstwerken onderworpen is aan btw en dat kunstenaars de belastingverplichtingen moeten naleven.  

Voor meer informatie over hoe je vergoedt kan worden, verwijzen we naar het thema sociale statuten

Galerie/Organisator 

Het gaat om de onderneming die de tentoonstelling aanbiedt (al dan niet met het oog op verkoop van de werken). De galerij/organisator wordt vertegenwoordigd door een natuurlijke persoon die handelingen stelt voor de galerij/organisator. 

Organisaties (vzw’s, kunstgalerij, etc.) die zich verbinden om werk tentoon te stellen en/of een tussenkomst te verlenen bij de verkoop zijn in de regel belastingplichtigen.  

Gaat het om een organisatie van een tentoonstelling door een instelling zonder winstoogmerk en voldoet zij aan de voorwaarden van art. 44§2,9° WBTW? Dan kan het zijn dat de organisatie vrijgesteld is van btw. 

Er moet dan wel aan de volgende voorwaarden worden voldaan: 

  • De organisatie gaat uit van een instelling die erkend is door een bevoegde overheid 
  • De ontvangsten van de werkzaamheid uitsluitend dienen om de kosten van de organisatie te dekken. 

Curator

Lara Staak definieert de curator als volgt:  

“Een curator kiest werken uit, geeft kunstenaars de opdracht om aan de hand van een bepaalde invalshoek nieuw werk te ontwikkelen, bepaalt de volgorde en voorziet de werken van een overkoepelend kader (al dan niet thematisch).” 

Type overeenkomsten

Vaak worden de verschillende overeenkomsten door elkaar gebruikt, of biedt men verschillende overeenkomsten aan. Hieronder overlopen we de meest voorkomende overeenkomsten.  

Tentoonstellingsovereenkomst 

Het gaat om een overeenkomst die de uitwerking/concretisering van een tentoonstelling voor ogen heeft. Zowel voor organisator als de kunstenaar is het van groot belang om samen te zitten en na te denken over de verschillende aspecten zoals: het werk, de tentoonstellingsmodaliteiten, etc.  

Hier vind je meer informatie over de tentoonstellingsovereenkomst.

Bruikleenovereenkomst  

Het gaat om een overeenkomst om werk uit te lenen. Hierbij zal de uitlener (de eigenaar van het kunstwerk) aan de organisator (galerij/organisator) het werk uitlenen.  

Bruikleen toegelicht: een bruikleenovereenkomst houdt in dat men werk uitleent zonder er een vergoeding voor te verwachten. Hier vind je meer informatie en een modelovereenkomst.

Creatieopdracht 

Als je een opdracht krijgt om iets te creëren is het belangrijk om te weten wat je moet afspreken over de vergoeding en de auteursrechten ervan. Hier vind je meer informatie.

Koop-Verkoopovereenkomst 

Een koop-verkoopovereenkomst gaat over de overdracht van eigendom van een goed tussen partijen tegen een geldsom.  

Bijv. Je verkoopt een kunstwerk. Op het moment van koop-verkoop zal de overdracht van eigendom van het kunstwerk van de ene partij naar de andere partij gaan.  

Dit houdt in dat wanneer de koop-verkoop voltrokken is, de risico’s mee overgaan naar de koper. Met andere woorden, op het moment van koop-verkoop, is de oude eigenaar niet meer verantwoordelijk voor het verkochte goed (tenzij anders is afgesproken) zoals hij/zij was voor het verkopen van het kunstwerk.  

Hier vind je meer informatie.

Certificaat van echtheid 

Wil je als koper zeker zijn van de oorsprong van een werk, vraag dan een certificaat van echtheid aan. Dit certificaat waarborgt de originaliteit en de authenticiteit van het kunstwerk.   

Het bevat de beschrijving van het kunstwerk met foto en wordt ondertekend door de maker. De galeriehouder, als hij tussenkomt in de verkoop, ondertekent het certificaat ook. 

Hier vind je meer informatie.

Overeenkomst met de curator 

In de sector wordt er vaak gewerkt met een curator. De curator werkt vaak samen met de exploitant van een expositieruimte en een kunstenaar of kunstenaars. De vraag is op welke wijze deze partijen samenwerken. Om zeker te zijn dat de curator weet wat er verwacht wordt, moeten de volgende aspecten zeker aan bod komen in de overeenkomst:  

  • Duur van de samenwerking 
  • Taken van de opdrachtgever 
  • Vergoeding van de curator en onkosten 
  • Publiekswerving, communicatie en ontsluiting van de tentoonstelling 
  • Concurrentie en vertrouwelijkheid 

Consignatieovereenkomst 

De consignatieovereenkomst wordt gebruikt tussen kunstenaar en tussenpersonen bij de verkoop van kunstwerken. Deze overeenkomst gaat over werken tentoon te stellen met het oog op verkoop. 

De modaliteiten van deze overeenkomst verschillen naargelang het gaat om een samenwerking van lange of korte duur. Zo kan overeengekomen worden dat de galeriehouder gedurende een bepaalde periode een werk moet hangen in zijn publieke ruimte. Men kan ook een overeenkomst sluiten die loopt tot opzeg door een der partijen.  

In de consignatieovereenkomst worden afspraken gemaakt over:  

  • de duur van het ter beschikking stellen van de kunstwerken.  
  • de verkoopprijs en het commissieloon van de tussenpersoon.  
  • de facturatie aan de koper.  
  • het transport en de verzekering van het kunstwerk.  
  • eventuele bijzondere voorwaarden.  

Welke werken?

Als het programma van een tentoonstelling wordt uitgewerkt kan de galerij/organisator ervoor kiezen om te werken met bestaand werk en/of opdrachtwerk. Opdracht houdt in dat de kunstenaar nieuw nog niet bestaand werk maakt in opdracht van de galerij/organisatie.   

De keuze om al dan niet te werken met bestaand werk heeft een impact op de overeenkomst.  

Nieuw werk? 

Als je als kunstenaar de opdracht krijgt om nieuw werk te maken, moet je met de galerij/organisatie de volgende punten bespreken:

  • productiebudget en -modaliteiten
  • vergoeding voor de uitvoering van het werk 
  • wie de eigenaar wordt van het werk

Prijszetting

Hoeveel is jouw werk waard? Wie bepaalt deze waarde? Wanneer is een werk te duur of te goedkoop? Hoeveel verdien je per uur? Hoeveel willen klanten betalen?  

Er bestaan verschillende methodes, stappen en strategieën om een prijs te bepalen. Hier vind je meer info.

Verzekeringen

Ben je bewust van alle mogelijke risico’s die jouw onderneming of project werkelijk loopt? Pas dan kan je bepalen welke risico’s je moet laten dekken. Meer info over de basis van verzekeringen vind je hier.

Informatie over specifieke verzekeringen voor de risico’s van tentoonstellingen kan je hier terugvinden.

Overzicht voorbeeldovereenkomsten

De volgende overeenkomsten zijn aanbod gekomen: 

  • Tentoonstellingsovereenkomst 
  • Creatieopdracht 
  • Bruikleenovereenkomst 
  • Certificaatmodel 
  • Koop-verkoopovereenkomst 

Vanuit Cultuurloket bieden we hiervoor een aantal modelovereenkomsten aan. Die vind je hier

Bronnen & Interessante lectuur

IFORI, Praktische leidraad voor handel in de kunst en antiek in België, Story Publishers, 2020  

Olivier Lenaert, Handboek Kunstrecht, Intersentia, 2021 

TWIID, De leemte in modelcontracten: wat met de whereabouts van een kunstwerk?, 2021, Rekto Verso.  

Stefan Ruysschaert en Véronique de Vulder, De kunstenaar, kunsthandelaars en-galerijen, Maklu, 2019. 

Lara Staal, De Curator voor het voetlicht, 2017 

Bekijk ook ons webinar over contracteren.