Een bijzondere regel in de arbeidswetgeving voor kunstenaars. 

Algemeen geldt dat enkel diegenen die een arbeidsovereenkomst hebben met de opdrachtgever onder het sociaal zekerheidsstelsel van de werknemers vallen. Het bestaan van een arbeidsovereenkomst is dus noodzakelijk. Bij het onderscheiden van werknemers tegenover zelfstandigen speelt het element ‘gezag’ een rol.   

Onder ‘gezag’ begrijpen we de ‘juridische mogelijkheid tot leiding en toezicht’ (leiding over de vrijheid van organisatie van de werktijd en het werk en de mogelijkheid om hiërarchische controle uit te oefenen). De werkgever hoeft dit gezag echter niet voortdurend uit te oefenen, het volstaat dat de werkgever de mogelijkheid heeft. Of er sprake is van ‘gezag’ is dus een feitenkwestie die geval per geval door de rechter, of eventueel voorafgaand door de Commissie ter regeling van de Arbeidsrelaties, wordt beoordeeld. 

Volgens de arbeidsrelatiewet kunnen partijen bovendien de aard van hun arbeidsrelatie zelf vrij kiezen. Ze beslissen samen of ze werken in een relatie werkgever-werknemer of opdrachtgever–zelfstandige. Deze keuze moet bevestigd worden in de concrete manier waarop het werk wordt uitgevoerd. Bij controle van of conflict rond de overeenkomst kijkt men in eerste instantie naar de kwalificatie door de partijen, daarna of de realiteit hierin past. 

Is er geen of net wel gezag en verandert dit de relatie die partijen zelf gekozen hadden, loop je de kans om gekwalificeerd te worden als een ‘schijnwerknemer’ of ‘schijnzelfstandige’.  

Voor kunstenaars geldt echter een bijzondere regelartikel 1bis RSZ-wet. Kan bij een werk in opdracht geen arbeidsovereenkomst afgesloten worden omdat er geen sprake is van gezag, dan wordt de kunstenaar nog steeds beschouwd als werknemer op voorwaarde dat: 

  • Hij prestaties levert en/of werken produceert van artistieke aard. 
  • In opdracht van een natuurlijk persoon of een rechtspersoon 
  • Tegen betaling van een loon (geen kostenvergoeding!) 

Door het ontbreken van gezag is de zelfstandigheid uiteraard een alternatief. 

Vergoedingen en inkomsten

1bis is een gelijkstelling aan het sociale zekerheidsrecht voor werknemers, niet het arbeidsrecht en alles dat daaruit voortvloeit! 

Basisvergoeding / -inkomst  

In het werknemersstelsel moeten zowel de werknemers als de werkgevers bijdragen betalen aan de RSZ. Het is de werkgever die verantwoordelijk is voor de inhouding van de bijdragen op het loon van de werknemer en de doorstorting ervan. De bijdrage aan de RSZ bestaat uit een minimumbijdrage van 25% bovenop het brutoloon ten laste van de werkgever en een bijdrage van 13,07% van het brutoloon ten laste van de werknemer. Werkgevers kunnen genieten van een vermindering van de werkgeversbijdrage (doelgroepvermindering kunstenaars, verminderingen in het kader van eerste, tweede, derde, … aanwervingen en alle verminderingen die van toepassing kunnen zijn). 

In ruil krijgt de 1bis-werknemer een klassieke opbouw in de sociale zekerheid. Het gaat dan om pensioen, werkloosheid, arbeidsongevallenverzekering, beroepsziekteverzekering, geneeskundige verzorging, gezinsbijslag, ziekte- en invaliditeitsverzekering, jaarlijkse vakantie, moederschapsuitkeringen, …  

De 1bis-werknemer heeft geen recht op de beschermingen van het arbeidsrecht: dit houdt onder andere minimumlonen en alle andere beschermingen/voordelen voorzien via het arbeidsrecht (of bijvoorbeeld CAO’s) in. Denk aan de eindejaarspremie, maaltijdcheques maar ook opzegtermijnen, verbrekingsvergoedingen, …  

Veel zal bijgevolg afhangen van onderhandeling. 

Andere vergoedingen? 

  • Brutoloon voor werknemer rechtstreeks in dienst 
  • Kostenvergoedingen 
  • Inkomsten uit auteurs- en naburige rechten 
  • Extralegale voordelen 
  • Voordelen alle aard voor werknemers 
  • Taaklonen 

 

Voorbeeld

Een beeldend kunstenaar wordt in opdracht van een galerie gevraagd om autonoom een werk te creëren.  

Administratieve verplichtingen

Opdrachtgevers/werkgevers dienen zich bij de RSZ te identificeren als werkgever en ofwel zelf, ofwel via een sociaal secretariaat de nodige inhoudingen en stortingen doen op het loon. 

Hoe word ik het?

Wanneer je ervoor kiest om bij afwezigheid van gezag toch te werken als werknemer, dan moet je in eerste instantie een visum kunstenaar aanvragen bij de Commissie Kunstenaars. Het visum kunstenaar attesteert de artistieke aard van je prestaties en maakt het mogelijk om ook bij afwezigheid van een arbeidsovereenkomst te werken als werknemer. 

Bij een dergelijke opdracht schrijft de opdrachtgever je vervolgens in als werknemer (eventueel via een sociaal secretariaat) (Dimona, …).