Een beroepsactiviteit uitoefenen zonder gebonden te zijn door een arbeidsovereenkomst of statuut

Elke natuurlijke persoon die een beroepsactiviteit uitoefent zonder daarbij gebonden te zijn door een arbeidsovereenkomst of statuut, wordt beschouwd als “zelfstandige”. In die zin is het statuut van de zelfstandige een ‘reststatuut’: eenieder die niet door een arbeidsovereenkomst of statuut kan of kon verbonden worden, valt in het statuut van de zelfstandigen.  

Om te bepalen of iemand door een arbeidsovereenkomst kan gevat worden, zal het begrip ‘gezag’ een richtinggevende rol spelen. Welke controle oefent een opdrachtgever op je uit en op welke manier? Voor de artistieke activiteiten kan je ook zonder gezag onder het statuut van werknemer vallen (het normaal logische gevolg van een arbeidsovereenkomst). Dit enkel en alleen in het geval er sprake is van een ‘opdracht’ (artikel 1bis RSZ-wet).   

Is je statuut onduidelijk? Denk je te werken als schijnzelfstandige of als schijnwerknemer? De Administratieve Commissie ter regeling van de Arbeidsrelatie kan beslissen of je een werknemer of zelfstandige bent. 

Het statuut van zelfstandige is niet eenduidig. Het kan uitgeoefend worden in combinatie met een vennootschap (bijvoorbeeld als bestuurder, zaakvoerder of werkende vennoot). Het kan in hoofd- of bijberoep uitgeoefend worden.  

Het kan bovendien in sommige gevallen ook uitgeoefend worden in combinatie met een uitkering/vervangingsinkomen, studies, op het statuut van je ‘gehuwde’ partner of naast je pensioen.  

Daarnaast is er een zelfstandig statuut voor de zelfstandige ‘helpers’ en de meewerkende echtgenoten. Deze laatste twee worden hier niet besproken. 

Basisvergoeding / -inkomst   

De inkomsten en vergoedingen verworven door een zelfstandige worden onderworpen aan drie regelingen: sociale bijdragen, personenbelasting en BTW.  

Sociale bijdragen 

Sinds 1 januari 2015 worden de voorlopige sociale bijdragen berekend op het netto beroepsinkomen van het jaar zelf. Het netto inkomen is het inkomen na aftrek van alle beroepskosten Zo worden de sociale bijdragen van 2019 berekend op het belastbaar beroepsinkomen van 2019  

Opgepast! Een beginnende zelfstandige betaalt zijn of haar sociale bijdragen op een geproratiseerd of herberekend jaarinkomen

 

  

 

Voorbeeld

Je bent net afgestudeerd in de beeldende kunsten en je hebt de wind in de zeilen. Je eerste tentoonstelling staat gepland in november. Niet enkel wil je al wat kosten in je belastingen kunnen inbrengen, maar je merkt nu al dat er heel wat vraag is van kopers en verzamelaars. Je besluit zelfstandige te worden. Tussen 1 oktober en 31 december heb je 8.000 EUR netto verdiend (na aftrek van je kosten).  

Wat gebeurt er dan? Je bijdragen voor dat kwartaal zullen niet berekend worden op de verdiende 8.000 euro, maar op een inkomen van 32.000 euro. Je bijdragen worden dus berekend op een herberekend jaarinkomen dat gelijk is aan vier maal het netto-beroepsinkomen gedeeld door de noemer 1 (het aantal kwartalen waarvoor je aangesloten was en die dus betrekking hebben op het inkomen).  

Startte je je zelfstandig beroep in juli van het afstudeerjaar dan zullen je bijdragen slechts berekend worden op een herberekend jaarinkomen van 16.000 euro: vier maal het netto-beroepsinkomen gedeeld door twee (het aantal kwartalen waarvoor je aangesloten was en die dus betrekking hebben op het inkomen). 

Voorlopige bijdragen 

Zolang het inkomen van 2019 niet gekend is, kan je als zelfstandige een voorlopige bijdrage betalen, ofwel berekend op het inkomen van 3 jaar geleden (2016), ofwel, indien er in dat jaar (2016) nog geen zelfstandige activiteit bestond, de forfaitaire minimumbijdrages die je in de tabellen hieronder kan terugvinden. 

Je kan je inkomen ook zelf ramen en je voorlopige bijdrages verhogen via een soepele aanvraag of een simpele extra storting. Indien je verwacht dat je inkomsten onder bepaalde drempelbedragen zullen liggen en je dit kan staven met objectieve elementen, kan je een verlaging van sociale bijdragen aanvragen. Ongeveer twee jaar later deelt de belastingadministratie jouw inkomsten mee aan het sociaal verzekeringsfonds. Van zodra dit inkomen gekend is, volgt een regularisatie. Bij deze regularisatie worden de voorlopige bijdragen van 2019 omgezet naar definitieve bijdragen, die dus berekend worden op het inkomen van dat jaar. Het verschil moet je dan bijbetalen of krijg je terug.  

Opgelet

Wie genoot van verlaagde sociale bijdragen en toch meer verdiende, betaalt niet enkel regularisatiebijdragen. Er zullen ook verhogingen wegens het ten onrechte aanvragen van verlaagde sociale bijdragen aangerekend worden.

Dit zijn de voorlopige minimum kwartaalbijdragen voor een zelfstandige in hoofd- en bijberoep voor 2019:  

Hoofdberoep: 709,68 euro 

Bijberoep: 78,51 euro  

De cijfers zijn gebaseerd op het barema van het inkomstenjaar 2019, zonder beheerskosten. Elk jaar worden deze bedragen geïndexeerd. Meer informatie vind je hier. Hier kan je ook de meest recente cijfers raadplegen. 

Speciaal: Startersbijdragen zelfstandige in hoofdberoep  

Wie zich in de eerste vier kwartalen van het zelfstandig hoofdberoep bevindt, kan diens voorlopige bijdragen doen dalen.  

Deze maatregel geldt vanaf 1 april 2018 en kan ook toegepast worden op wie van bijberoep naar hoofdberoep schakelt. Voor meer informatie raadpleeg je Cultuurloket of neem je contact op met je sociaal verzekeringsfonds. 

De verlaging kan er als volgt uitzien: Geschat inkomen 2018 Voorlopige bijdrage < 6.997,55 EUR 369,57 EUR 6.997,55 EUR – 9.033,67 EUR 477,10 EUR De cijfers in de tabel zijn gebaseerd op het barema van het inkomstenjaar 2018 en de laagste beheerskosten. Elk jaar worden deze bedragen geïndexeerd. Deze maatregel geldt vanaf 1 april 2018 en kan ook toegepast worden op wie van bijberoep naar hoofdberoep schakelt.  

Definitieve bijdragen 

De definitief verschuldigde bijdragen worden berekend op het netto-inkomen van drie jaar geleden. Dat netto-inkomen van drie jaar geleden wordt evenwel geherwaardeerd. Dit betekent dat het inkomen vermenigvuldigd wordt met een coëfficiënt die elk kalenderjaar wordt vastgelegd, op basis van de actuele economische situatie. 

De wet houdende maatregelen inzake versterking van jobcreatie en koopkracht voerde een geleidelijke vermindering in van het bijdragepercentage voor de berekening van de sociale bijdragen voor zelfstandigen. Vanaf 2018 geldt enkel nog het eenvormige tarief van 20,5%. De sociale bijdragen zijn dus voor 2018 gelijk aan 20,5% van het gedeelte van de geherwaardeerde beroepsinkomsten van het refertejaar dat 58.513,59 euro niet overschrijdt. De sociale bijdragen zijn gelijk aan 14,16% op het gedeelte van de geherwaardeerde beroepsinkomsten van het refertejaar hoger dan 58.513,59 euro zonder 86.230,52 euro te overschrijden. Op de geherwaardeerde beroepsinkomsten boven 86.230,52 euro betaal je geen sociale bijdragen meer. 

Voor gepensioneerden en studenten gelden lichtjes andere regels. De combinatie zelfstandige in bijberoep met een werknemerschap, studies, uitkering of pensioen wordt behandeld in onze brochure Zelfstandige in Bijberoep. 

 

Laatst gewijzigd: 26/06/2019 - 10:32

Brochure - Zelfstandige in bijberoep

Sociale statuten

Vergoedingen en inkomsten

Brochures

Opbouw 

Door sociale bijdragen te betalen, bouw je als zelfstandige in hoofdberoep rechten op: 

  • pensioen; 
  • geneeskundige verzorging en uitkering bij ziekte; 
  • gezinsbijslagen (o.a. kinderbijslag); 
  • tijdelijke inkomensvervangende vergoeding en behoud van rechten bij faillissement (ten hoogste 12 maanden). 

Ben je zelfstandige in bijberoep? Dan bouw je geen extra bescherming op door sociale bijdragen te betalen. Je wordt sociaal beschermd door je hoofdberoep.

Hoe word ik het? 

Aansluiting sociaal verzekeringsfonds 

Als beginnende zelfstandige moet je, voor de dag dat je de zelfstandige activiteit start, aangesloten zijn bij een sociaal verzekeringsfonds voor zelfstandigen. Het sociaal verzekeringsfonds is een private onderneming die in opdracht van het RSVZ de sociale bijdragen int en doorstort naar het RSVZ. Hiervoor rekent het sociaal verzekeringsfonds beheerskosten aan de zelfstandige aan. Deze kosten bedragen doorgaans tussen 3% en 4% op de geïnde sociale bijdragen. Een lijst van sociale verzekeringsfondsen vind je hier.  

Je kan je aansluiten bij een sociaal verzekeringsfonds naar keuze. Als je de termijn voor aansluiting overschrijdt, zal de RSVZ vragen om de aansluiting alsnog in orde te brengen binnen de dertig dagen. Als je aansluiting dan nog niet in orde is, word je automatisch aangesloten bij de Nationale Hulpkas voor Zelfstandigen. Deze Hulpkas zal dan de bijdragen innen. Bij een laattijdige aansluiting riskeer je een administratieve boete van 500 euro tot 2.000 euro. Het is dus sterk aan te raden je aansluiting bij een sociaal verzekeringsfonds in orde te brengen voor de start van de zelfstandige activiteit.  

Na 4 jaar ononderbroken lidmaatschap kan je kosteloos van sociaal verzekeringsfonds veranderen. 

Aansluiting ondernemingsloket 

Elke zelfstandige, zowel in hoofd- als bijberoep, is verplicht zich in te schrijven bij een erkend ondernemingsloket. Hierdoor wordt de zelfstandige geregistreerd in de Kruispuntbank van Ondernemingen (KBO).  

Als alle startersformaliteiten via het ondernemingsloket zijn afgehandeld, krijg je als zelfstandige een uniek ondernemingsnummer. Dit nummer is na activering ook het btw-nummer.  

De tarieven voor inschrijving bij het ondernemingsloket zijn bij wet vastgelegd en zijn dus in de regel bij elk ondernemingsloket dezelfde.  

Het tarief voor de inschrijving bedraagt 88,50 euro (bedrag 2019, jaarlijks geïndexeerd). De lijst van erkende ondernemingsloketten is hier te vinden. 

Inschrijving BTW-kantoor 

Zelfstandigen die btw-plichtig zijn kunnen na de inschrijving in de KBO hun ondernemingsnummer laten activeren als btw-identificatienummer. Het ondernemingsloket kan bij de registratie in de KBO ook een elektronische btw-activering doen, mits bijbetaling van een zeker bedrag. Je kan ook zelf het btw-nummer activeren. Je kan hiervoor terecht bij het btw-controlekantoor van de regio waar de onderneming is gevestigd. 

Belangrijk is dat de activering voor de btw gebeurt alvorens je je economische activiteiten zal starten, ongeacht of je beroep zal doen op een vrijstelling, een gemengde of een gewone btw-plicht.  

Aansluiting ziekenfonds 

Elke zelfstandige moet zich aansluiten bij een ziekenfonds. Het ziekenfonds regelt de tussenkomsten voor de ziekte- en invaliditeitsverzekering (kosten van de dokter, de tandarts, de apotheker, het ziekenhuis, ...) en andere aanvullende diensten. Sinds 1 januari 2008 zijn alle zelfstandigen die correct sociale bijdragen betalen aan hun sociaal verzekeringsfonds, verzekerd voor alle grote en kleine gezondheidsrisico’s. Als zelfstandige in bijberoep ben je meestal al aangesloten bij een ziekenfonds via je statuut als werknemer. Door die aansluiting ben je dus al verzekerd in de ziekteverzekering.